Get Adobe Flash player

مجمع البحرين

  ماخذ كتاب:كتابخانه مدرسه عالي شهيد مطهري سپهسالار - جلد2
در صفحات:272تا278
زبان كتاب:عربي
نام كتابخانه: كتابخانه مدرسه عالي شهيد مطهري شهر: تهران
مولف:فخرالدين بن محمد بن علي بن احمد بن طريح النجفي متوفي بسال 1085
تاريخ تاليف:1079
توضيحات درباره مولف از علماء اماميه در قرن يازدهم هجري
و معاصر با شيخ حر عاملي بوده و او در امل الامل نام وي را برده و گويد فخرالدين بن
محمد .... طريحي مردي فاضل و پرهيزكار و عابد و فقيه و شاعر ميباشد و ديگران
همين صفات را درباره وي نوشته و مولفات او را ذكر نموده اند، صاحب روضات
اقوال علماء رجال را درباره وي نقل نموده و آنچه هر يك راجع بمولفات ايشان
نوشته اند ذكر كرده و در آخر گويند كه صفي الدين طريحي پسر فخر الدين در
پاره اي از اجازات خود مولفات پدر را بدين تفصيل آورده: كتاب جامع المقال
في تمييز المشتركه من الرجال (2) {1} و اين كتاب براي رفع حاجت محدثين بي مانند است،
كتاب فخريه كبري و فخريه صغري فتاوي راجعه بطهارت و صلوه است،
و الضوء اللامع في شرح مختصر الشرايع، شرح رساله شيخ حسن بن الشهيد الثاني
( صاحب روضات نقل نموده كه شرح اثني عشريه در صلوه تاليف شيخ حسن بن الشهيد
ثاني از او است )، حاشيه بر معتبر محقق حلي، كتاب اللمع في شرح الجمع،
اثني عشريه الاصول فوائد الاصول، شرح المبادي للعلامه، الاحتجاج في
مسائل الاحتياج، كشف غوامض القرآن، غريب القرآن (1) ، {2} . جواهر المطالب
في فضائل علي بن ابيطالب، الكنز المذكور في عمل الساعات و الايام و الليالي و الشهور،
مراثي الحسين سه مجلد كبير و صغير و وسيط (2) ، {3} ، تحفه الوارد و عقال الشارد،
مجمع الشتات، النكت اللطيفه في شرح الصحيفه، مستطرفات نهج البلاغه،
عواطف الاستبصار للشيخ الطوسي، جامعه الفوائد رد بر محمد امين، ترتيب
خلاصه العلامه، و مجمع البحرين و مطلع النيرين ( همين كتاب ) و غير از اينها است .
صاحب روضات كتابي بنام الاربعين بنقل از لولو البحرين بشيخ طريحي نسبت
داده ولي در نسخه چاپي لولو نگارنده نيست و در امل الامل است كه طريحي را رسائل
و اشعار بسيار ميباشد.
_______
{1}
(2) در لولوبنام جامع المقال كتابي نام برده شده و گويد از مولفات وي كتاب تمييز المتشابه
من اسمائالرجال ميباشد و خالي از اجمال هم نيست.
و در روضات بنقل از صفي الدين پسر طريحي در رجال كتاب " جامع المقال في تمييز
المشتركه من الرجال " بشيخ طريحي نسبت داده شده و بمصداق اهل البيت
ادري بمافي البيت اين نام صحيح و آنچه صاحب لولو نقل كرده اند مختصر اين نام بااندك تصرفي در آنست.
{2}
(1) صاحب روضات پس از نقل مولفات طريحي از اجازه صفي الدين و لولو وامل و رياض العلماء
گويد: و اين مولف را مولفه ديگري بنام " نزهه الخاطر و سرور الناظر " در غريب قرآن
مي باشد كه بيشتر از هفتاد هزار بيت كتابت دارد. و قسمتي از مقدمه آنرا هم ذكر
نموده اند
صاحب روضات تصور كرده اند كه مولفه تازه اي از طريحي بدست آورده اند در صورتي
كه اين كتاب همان است كه صفي الدين بنام "قريب القرآن "آنرا معرفي نموده است .
{3}
(2) در لولو كتابي بنام " المنتخب في الزياره و الخطب " به اين مولف نسبت داده شده و
صاحب روضات گويد: بر اين كتاب ( المنتخب ) دست نيافتم و تصور ميكنم كه اين همان كتاب
مقتل وي باشد چرا كه آنرا " المنتخب في جمع المراثي و الخطب " ناميده است.

بخش بندي: ترتيب آنرا موافق صحاح جوهري كه بهترين طريقه در
تنظيم لغت ميباشد مبتني بر آخر حروف ساختم و الف و همزه را براي آنكه استفاده
از آن آسان باشد يك باب قرار دادم
منابع ديگر: صاحب روضات از رياض العلماء نقل نموده كه طريحي خود و پسرش بر مجمع البحرين
حاشيه نگاشته اند. - صاحب روضات گويد صفي الدين پسر مولف را گذشته از حواشي مجمع " ملحقاتي "
بر آن كتابست و فخرالدين پيش از مجمع كتاب " غريب الحديث " را تاليف كرده
و در آنجا كه خود ايشان مولفات پدر را از پسر نقل نمودند ديديم كه بدين نام كتابي
نبود و ديگري هم نديديم كه تاليف چنين كتابي را بايشان نسبت داده باشد،
نگارنده تصور ميكند كه عبارت طريحي در مقدمه مجمع كه ترجمه پارسي آن گذشت
ايشان را بدين تصور انداخته كه اول غريب احاديث اماميه را جمع پس از آن
غريب القرآن را بان اضافه نموده. و نام آنرا مجمع البحرين گذارده و ظاهرا از مقدمه
اين نتيجه گرفته نميشود. - بنام " مجمع البحرين " كتب زيادي در علوم مختلفه تاليف شده و نام جمعي از
آنها در ص 383 تا 385 ج 2 كشف الظنون ثبت است.
توضيخات در مورد چاپ نسخه: مكرر در ايران چاپ
شده
همه اطلاعات: [ 377 ] مجمع البحرين ( عربي )
مولف اين كتاب شيخ طريحي ره است ( فخرالدين بن محمد بن علي بن احمد بن
طريح النجفي متوفي بسال 1085 ) (1) {1} كه از علماء اماميه در قرن يازدهم هجري
و معاصر با شيخ حر عاملي بوده و او در امل الامل نام وي را برده و گويد فخرالدين بن
محمد .... طريحي مردي فاضل و پرهيزكار و عابد و فقيه و شاعر ميباشد و ديگران
همين صفات را درباره وي نوشته و مولفات او را ذكر نموده اند، صاحب روضات
اقوال علماء رجال را درباره وي نقل نموده و آنچه هر يك راجع بمولفات ايشان
نوشته اند ذكر كرده و در آخر گويند كه صفي الدين طريحي پسر فخر الدين در
پاره اي از اجازات خود مولفات پدر را بدين تفصيل آورده: كتاب جامع المقال
في تمييز المشتركه من الرجال (2) {2} و اين كتاب براي رفع حاجت محدثين بي مانند است،
كتاب فخريه كبري و فخريه صغري فتاوي راجعه بطهارت و صلوه است،
و الضوء اللامع في شرح مختصر الشرايع، شرح رساله شيخ حسن بن الشهيد الثاني
( صاحب روضات نقل نموده كه شرح اثني عشريه در صلوه تاليف شيخ حسن بن الشهيد
ثاني از او است )، حاشيه بر معتبر محقق حلي، كتاب اللمع في شرح الجمع،
اثني عشريه الاصول فوائد الاصول، شرح المبادي للعلامه، الاحتجاج في
مسائل الاحتياج، كشف غوامض القرآن، غريب القرآن (1) ، {3} . جواهر المطالب
في فضائل علي بن ابيطالب، الكنز المذكور في عمل الساعات و الايام و الليالي و الشهور،
مراثي الحسين سه مجلد كبير و صغير و وسيط (2) ، {4} ، تحفه الوارد و عقال الشارد،
مجمع الشتات، النكت اللطيفه في شرح الصحيفه، مستطرفات نهج البلاغه،
عواطف الاستبصار للشيخ الطوسي، جامعه الفوائد رد بر محمد امين، ترتيب
خلاصه العلامه، و مجمع البحرين و مطلع النيرين ( همين كتاب ) و غير از اينها است .
صاحب روضات كتابي بنام الاربعين بنقل از لولو البحرين بشيخ طريحي نسبت
داده ولي در نسخه چاپي لولو نگارنده نيست و در امل الامل است كه طريحي را رسائل
و اشعار بسيار ميباشد.
مجمع البحرين طريحي يكي از كتب مشهوره در لغت ميباشد، مولف در
مقدمه آن گويد: چون توفيق بر تشرف و مجاورت مكه معظمه و مشهد مقدس
حضرت رضا عليه آلاف التحيه و الثناء يافتم كتابهاي بسيار در لغات غريب قرآن
كريم و احاديث غير اماميه يافتم و ديدم لغتي كه مشتمل بر لغات غريبه احاديث
اماميه باشد تاليف نگرديده بر آن شدم در اين موضوع تاليفي نمايم براي آنكه
فائده آن اتم باشد لغات غريب القرآن را هم بان اضافه نموده و آن را " مجمع البحرين
و مطلع النيرين " ناميدم و ترتيب آنرا موافق صحاح جوهري كه بهترين طريقه در
تنظيم لغت ميباشد مبتني بر آخر حروف ساختم و الف و همزه را براي آنكه استفاده
از آن آسان باشد يك باب قرار دادم . و در آخر كتاب خود تصريح نموده كه
بسال 1079 تاليف آن خاتمه يافته است.
صاحب روضات از رياض العلماء نقل نموده كه طريحي خود و پسرش بر مجمع البحرين
حاشيه نگاشته اند.
و شيخ يوسف بحريني در لولو گويد: مجمع البحرين و مطلع النيرين در تفسير
غريب قرآن و احاديثي استكه در ميان ما اماميه صحيح و معمول به ميباشد جز اينكه
چنانكه بايد و شايد شامل تمام غريب نيست و اين امر بر آنانكه در اين كتاب تتبع
كرده اند مخفي و پوشيده نيست.
صاحب روضات گويد صفي الدين پسر مولف را گذشته از حواشي مجمع " ملحقاتي "
بر آن كتابست و فخرالدين پيش از مجمع كتاب " غريب الحديث " را تاليف كرده
و در آنجا كه خود ايشان مولفات پدر را از پسر نقل نمودند ديديم كه بدين نام كتابي
نبود و ديگري هم نديديم كه تاليف چنين كتابي را بايشان نسبت داده باشد،
نگارنده تصور ميكند كه عبارت طريحي در مقدمه مجمع كه ترجمه پارسي آن گذشت
ايشان را بدين تصور انداخته كه اول غريب احاديث اماميه را جمع پس از آن
غريب القرآن را بان اضافه نموده. و نام آنرا مجمع البحرين گذارده و ظاهرا از مقدمه
اين نتيجه گرفته نميشود.
پشت نخستين صفحه نسخه اي از مجمع كه بيست سال پس از تاليف نوشته شده
و اينك در كتابخانه مجلس شوراي ملي موجود است ابيات زيرين به پسر فخر الدين
نسبت داده شده چنين مناسب ديد كه آنها را در اينجا نقل نمائيم:
دع كتاب الصحاح و القاموسا و بهذا الكتاب كن مانوسا
فهو النور لم يشبه ظلام اطلع الفكر في سماه شموسا
كم حوي شرح آيه و حديث بمعان تسر منها النفوسا
فخليق ان يبذل العلماء العمر فيقروه در وسا
و حقيق ان يكتبوه بتبر و يشيبوابه اللحي و الروسا
لما راينا مجمع البحرين تقدف بالدرر
و يحيط علما بالكتاب و الحديث و الخبر
شرحا و ايضاحا و جمعا بالكلام المختصر
حقا مولفه عرفنا انه بحرزخر
قد فاز با
نسخه هاي مكرر اين كتاب Skip Navigation Links